Help someone in Armenia today by giving them a micro business loan!

Armenian Proverbs

From Armeniapedia.org
Jump to: navigation, search

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՌԱԾՆԵՐ և ԱՍԱՑՈՒԱԾՔՆԵՐ

Ժողովուրդէն եկած՝ ժողովուրդին համար

Contents

Խմբագրութիւն

Ժողովրդային առածներն ու ասացուածքները դարերու խորքէն մեզի հասած իմաստալից եզրահանումներ հաղորդող կարճ ու կտրուկ արտասանութիւններ են,որոնք պահած են իրենց գործածական արժէքը հակառակ հսկայական անընդհատ կենցաղային փոփոխութիւններուն:

Մեր նախնիները մեր ժողովուրդի բազմադարեան հարուստ անցեալէն մեզի հասցուցած են բազմահազար առածներու և ասացուածքներու հարստութիւն մը, զորս արժանի է բազմահատոր ուսումնասիրութուններու: Քիջ չէ թիւը մեր մտաւորականներուն և բանասէրներուն, որոնք լուրջ աշխատանք տարած են այս բնագաւառին ի սպաս:

Ընթերցողը ժողովրդային առածներուն ընդմէջէն պիտի հանդիպի մերթ ծիծաղելի ու զուարճալի պատկերներու, մերթ խիստ եւ քննադատելի կամ հակասական արտայայտութիւններու, սակայն եւ այնպէս անոնց ետին ան անպայմանօրէն պիտի գտնէ թելադրանքներ, որոնցմէ իւրաքանչիւր անհատ կրնայ օգտուիլ:

Հոս տեղադրուած առածներն ու ասացուածքները հայ անհատներու կողմէ ներդրումներ են, որոնք արժանացան մեր հոգատարութեան ու այսօր կը հրամցուին մեր սիրելի ժողովուրդին: Տարուած աշխատանքը կարելի է պարզ ներկայացնել հետեւեալ կերպ՝

-Հաւաքագրում՝
Սեդա Տէմիրճեան Կիւլպէնքեան

-Այբբենական դասաւորում՝
Յասմիկ Թաթուլեան

-Սրբագրութիւն՝
Սեդա Տէմիրճեան Կիւլպէնքեան
Յասմիկ Թաթուլեան

Սիրով կ'ընդունինք ձեր նկատողութիւններն ու առաջադրանքները՝
Սեդա Տէմիրճեան Կիւլպէնքեան և Յասմիկ Թաթուլեան

gourgen.mangassarian@gmail.com

Գրառման մասնակիցներ

top of page

Բազմաթիւ գրառումներով մասնակցեցան՝

  • Աշճեան Թորգոմ
  • Այվազեան Արա
  • Գասապեան Մուղալեան Սոնա
  • Գաւաֆեան Յակոբեան Անի
  • Թաթուլեան Յասմիկ
  • Թոքաճեան Սրապեան Ռիթա
  • Կէլոյեան Գնտոյեան Մարալ
  • Մանկասարեան Գուրգէն
  • Մարազեան Սիլվի
  • Յակոբեան Հրայր
  • Նաճարեան Պայծիկ
  • Սամանլեան Փօլատեան Մարի
  • Սապունճեան Հացագործեան Անգինէ
  • Սելեան Շաքէ
  • Սմիթ Վեհանուշ
  • Տեմիրճեան Կիւլպէնքեան Սեդա
  • Տէր Յովհաննէսեան Յովիկ
  • Քէլէշեան Լուսին
  • Քույումճեան Ղարիպեան Ռիթա


Մինչ տասնեակ մը գրառումներով մասնակցեցան՝

  • Այրանճեան Արուշեան Ծովակ
  • Ասատուրեան Պարգեւ
  • Արսլանեան Քէօշկէրեան Մարալ
  • Աւագեան Նունէ
  • Գալըճեան Տիրան
  • Գալստեան Մարինա
  • Գասապեան Մուղալեան Սոնա
  • Եագուպեան Մեղրիկ
  • Զաքարեան Մարալ
  • Թագուշեան Սեւան
  • Թաշքիրեան Գէւորք
  • Կէնճոյեան Լիանա
  • Նազարէթեան Յակոբ
  • Պոշկէզէնեան Սեփոեան Սալբի
  • Քէշիշեան Շաքէ


Գրառումներով իրենց մասնակցութիւնը բերին նաեւ՝

  • Արզումանեան Հրաչ
  • Բանեան Թոքաճեան Յասմիկ
  • Բարոնեան Սիրանուշ
  • Գանձապետեան Սեւան
  • Եորտէքեան Միլէն
  • Թանաշեան Սօսի
  • Թիւֆէնքճեան Պէրէճիքլեան Անի
  • Ժամկոչեան Ասպետ
  • Լոշխաճեան Սարգիս Սալբի
  • Խէյր Ծովինար
  • Հարպոյեան Գարայեան Շաքէ
  • Ճոզիկեան Խաչիկ
  • Մխսեան Արա
  • Մկրտչեան Կարէն
  • Նազարեթեան Յակոբ
  • Շահինեան Խաչիկ
  • Պաղտասարեան Արմէն
  • Պետիկեան Յակոբ
  • Պէքարեան Արամ
  • Չալըմեան Վրէժ
  • Ջուլֆայեան Շահէ
  • Սերապոնեան Գիքի
  • Տանակէօզեան Մարլէն
  • Տէր Սարգիսեան Վանիա
  • Տօնապէտեան Ալին
  • Քէքէճեան Ժանօ

ԱՌԱԾՆԵՐ ԵՒ ԱՍԱՑՈՒԱԾՔՆԵՐ

Ա

top of page

Ագահէն բան ուզեցիր, ջուրին մէջ ծակ փորեցիր:

Ագահին շահը ուրիշին համար է:

Ագռաւը՝ ագռաւի աչք չի՛ հանի:

Ագռաւի ընկեր եղողը աղբի կը հանդիպի:

Ագռաւի համար դրախտային թռչնակը՝ իր ձագն է:

Ագռաւին տեսած ցորենը չի՛ ծլիր:

Ագռաւն ասաւ իր ճուտին. «մեռնեմ քո ճերմակ տոտին»:

Ադամանդը ադամանդ կը կտրէ:

Ադամանդը ցեխին մէջ ալ իր արժէքը չի՛ կորսնցներ:

Ազնուականը չի՛ սայթաքիր, մեղրը չի՛ հոտիր:

Ազոխ ուտողին ակռան կ'առնէ:

Ալիւրը մաղեր, մաղը կախեր է:

Ալիւրը մենք մաղեցինք, «փախլաւան» ուրիշը կերաւ:

Ածածդ հաւկիթ մըն է, կտկտալէն գլուխ կերար:

Ածան հաւը կռկռան կ'ըլլայ:

Ակ էր, եղաւ օրինակ:

Ականջ՝ աչք պահել:

Ականջ արա ի՞նչ եմ ասում:

Ականջ մի՛ կախեր անոր խօսքին:

Ականջ ձգել:

Ականջը «կտրել»: (Ամուսնացնել):

Ականջը չորս անել:

Ականջը սուր է:

Ականջը տանիլ:

Ականջին օղ անել:

Ականջները սրել:

Ակին ջուրը որքան ալ պղտորի, շուտ կը յստականայ:

Ահը վեր է` քան մահը:

Աղայութիւնը ուզելով չէ, տալով է:

Աղբանոցը բուսած է, սակայն վարդ բուսած է:

Աղեմ որ չի հոտիս:

Աղէկ կին, չունի գին:

Աղը կերար, աղամանը մի՛ ջարդի:

Աղ ու հաց կերած:

Աղուէսը հաւնոցի պահակ:

Աղուէսի բերանը խաղողին չհասաւ, ըսաւ՝ խակ է:

Աղուէսն իր պոչը վկայ կը բերէ:

Աղջիկը ուրիշի տան պատ է:

Աղջիկս քեզ կ'ըսեմ, հա՛րս՝ դուն հասկցիր:

Աղջկադ աչքաթող անես՝ կամ դհոլչուն կ'առնէ, կամ զուռնաչուն:

Աղջկան գիւղի միջից հանելը դժուար չի, գիւղը աղջկան միջից հանելն է դժուար:

Աղքատ ապրեց, հարուստ մեռաւ:

Աղքատը եթէ գողութեան ելլէ, լուսնկան կանուխ կը ծագի:

Աղքատը ունի հաց ու պանիր, գիշերը քունը չի տանիր:

Աղքատին խրատ տուող շատ, հաց տուող՝ քիչ :

Աղօթէ՛ որ սրբանաս, աշխատէ՛ որ կշտանաս:

Ամանին թափած եղը չի՛ լեցուիր:

Ամէն բանի մէջ բախտս սեւ է, բայց ձմերուկ կտրելու ըլլան՝ ճերմակ է:

Ամէն բանի պզտիկը կը սիրուի, բացի օձէն:

Ամէն բան կրակ է, ո՞վ կրնայ մօտենալ:

Ամէն բացուած դպրոց, բանտ մը կը գոցէ:

Every opened school, closes a prison.

Ամէն ծաղիկ բոյր չ'ունենար:

Ամէն ծառ իր պտուղէն կը ճանչցուի:

Every tree is recognized (known?) by its fruit.

Ամէն կին մածուն մակարդելու ձեւ մը կ՛ունենայ:

Every woman has a way to make yogurt.

Ամէն հատիկ մարգրիտ չէ:

Ամէն մայր կին է՝ ամէն կին մայր չէ:

Ամէն մարդ իր էշը կը քշէ՝ կը փնտռէ:

Ամէն մարդ իր խելքին հացը կ'ուտէ:

Ամէն մարդ իր մարտիրոսը կու լայ:

Ամէն մարդ, կայծը իր հացին վրայ կը քաշէ:

Ամէն մարդ ունի իրեն յատուկ «տարտ»:

Ամէն մարդու սրտին մէջ առիւծ մը կը պառկի։

In every man's heart a lion sleeps.

Ամէն մէկ վերջ, նոր սկիզբ մըն է:

Ամէն մօրուք սանտր մը ունի:

Every beard has a comb.

Ամէն նուագի տակ չե՛ս պարեր:

Ամէն ոչխար իր ոտքէն կը կախէն:

Every lamb is hung by its foot.

Ամէն պարտութիւն, մի խրատ է:

Ամէնուն ծով՝ լոկ ինծի սո՞վ:

Ամէն չամիչի կոթ մը կայ, ամէն մարդու հոգ մը:

Ամէն չարիքի մէջ, բարիք կայ:

Ամէն տաղանդ երկնքի պարգեւն է:

Ամէն փայլող ոսկի չէ:

Ամէն փայտ շերեփ չի դառնայ, ամէն սար՝ Մասիս:

Every stick turns to a ladle, every mountain to Ararat (Masis).

Ամէն փոթորիկէ ետք, արեւ կը ծագի:

Ամէն քարի տակէն կ'ելլէ:

Ամպոտ օդ, մութ, փոթորիկ՝ գայլը կ՛ընէ հարսանիք:

Այդ խելքով, ջուր էլ չե՛ս կարող խմել:

Այդ ուխտավայրին, այդպիսի խունկ:

Այծերի կռիւը կամուրջի վրայ է բռնում:

Այծին պոզեր չեղան, ասաց «այս տարուայ ուլն եմ»:

Այծին կռնակը երբ գաւազան ուզէ, հովիվին փայտին կը քսուըռտի:

Այնքան ագահ է, վրայի ջերմը անգամ մարդու չի տար:

Այրուած երեսը արեւից չի՛ վախենայ:

«Այո»ն ալ բան կը լրացնէ, «ոչ»ն ալ:

Այսօր առիր վաղը տո՛ւր, ասոր կ՛ըսեն առուտուր, թէ առածդ չտուի՛ր, անոր կ'ըսեն ա՛ռ ու կուլ :

Այսօրուան գործը վաղուան մի՛ թողուր:

Այսօրուան թոքը աւելի լաւ է, քան վաղուան դմակը:

Անամօթին երեսը թքեցին, ըսաւ՝ կ՛անձրեւէ:

They spit on the face of the shameless, he said it's raining.

Անբանը հաց ուտելիս առողջ է, աշխատելիս հիւանդ:

Անէծքները աւազի վրայ գրէ, իսկ բարիքները՝ մարմարի:

Անիմաստ է ականջ չ'ունեցողին օղ նուիրել կամ կոյրին ակնոց:

Անկիւնաքար է՝ ուր որ դնես, յայտնի կ'ըլլայ:

Անհոգին հոգը Աստուած կը հոգայ:

Անձնական հաւը աւելի լաւ է, քան ընկերովի կովը:

Անձրեւէն փախաւ կարկուտի բռնուեցաւ:

Անձրեւոտ օրը հաւը ջուրը ի՞նչ ընէ:

Անճարակ մարդ , կ'ըլլայ խայտառակ:

Ան որ ծոյլ է՝ կը խօսի անդուլ, ան որ ժիր է՝ կը ձեւանայ խուլ:

Անուշ լեզուի տակ՝ թոյն կայ պահուած:

Անուշ հոտը վարդից ուզէ, մարդկութիւնը՝ մարդից ուզէ:

Անուշն ուտողը, գիտէ լեղիին համը:

Անպոչ դգալի պէս մէջ մի՛ ընկնի:

Անշուն գիւղ է մտել, առանց փայտի է ման գալիս:

Անվախը մէկ անգամ կը մեռնի, վախկոտը՝ հազար:

Անտառը առանց շնագայլի չ'ըլլար:

Անցածի յետեւից չե՛ն ընկնում:

Անցուկը մոռցուկ ա:

Անփուշ վարդը բուրմունք չունի:

Անօթի մի՛ թողուր գող կը դառնայ, շատ մի՛ խօսիր, աներես կը դառնայ:

Անօթի հաւը երազին մէջ կորեկ կը տեսնէ:

Անօթութիւնը չոր հացին համ կու տայ, սաստիկ ծարաւը՝ պղտոր ջրին:

Աշխատող գութանը փայլուն կը լինի:

Աշխատող երկաթը չի ժանգոտիր:

Working metal doesn't rust.

Աշխատողը հնարք է փնտռում գործը անելու, չ'աշխատողը պատճառ՝ չանելու:

Աշխարհ տեսած մարդ:

A man who's seen the world.

Աշխարհը արօտ՝ մենք մէջը կարօտ:

Աշխարհը բեմ է, մարդիկ դերակատարներ:

Աշխարհը լայն է, կօշիկս նեղ , ի՞նչ ընեմ:

Աշխարհը ծով՝ մենք ծարաւ:

Աշխարհը հիւրանոց է, մարդիկը հիւր:

Աշխարհի «մալը» աշխարհին կը մնայ:

Աչք ծակել:

Աչք տնկել:

Աչքդ լո՛յս:

Աչքդ թէքէս՝ բանիդ տէրը չես:

Աչքերը գետին գցել:

Աչքերը իրենք իրենց կը հաւատան, ականջները՝ ուրիշներուն:

Աչքերը ծով դառնալ:

Աչքերը կը խաղան:

Eyes play.

Աչքերը վառուեցին:

Աչքերից կայծեր դուրս թռչիլ:

Աչքերուն փոշի նետել:

Աչքերով կ'ուտէ զիս:

He (or she) eats me with his (or her) eyes.

Աչքէ անցուցի:

Աչքէ հեռու, սրտէ հեռու:

Աչքը աղջկան վրայ մնաց:

Աչքը բանի մը վրայ պահել:

Աչքը բաց:

Աչքը դուրս:

Աչքը-երեսը չբացուած:

Աչքը ետեւը մնաց:

Աչքը կուշտ:

Աչքը հանել:

Աչքը մէջը մնաց:

Աչքը մտնել:

Աչքը ջուր կտրել:

Աչքը վրան մնաց:

Աչքը տեսածէն կը վախնայ:

Աչքը տեսաւ, սիրտը ուզեց:

Աչքի տեսածը հաստատ է՝ քան ականջի լսածը:

Աչքի փո՛ւշ դարձաւ:

Աչքին բիբին պէս կը պահէ:

Աչքիս վրայ:

Աչկից ընկնել:

Աչքով անել:

Աչքովդ տեսնես իսկ՝ փէշովդ գոցէ՛:

Աչքովդ տեսնես՝ չհաւատա՛ս:

Աչքս քոռանար՝ չտեսնէի:

Ապրի՛ ապրեցնողը, ծաղկի՛ ծաղկեցնողը:

Ապրիլ կայ երկաթ է, ապրիլ կայ՝ արծաթ :

Ապրողին՝ ապրուստ, մեռնողին՝ պատանք:

Առանց աքաղաղի ալ կը լուսանայ:

Առանց գլխի մարմինը մեռած է:

Առանց էշի ջորի չ՛ըլլար:

Առանց խունկի, ուխտատեղի կ'երթայ:

Առանց մեղուէն խայթուելու, մեղրին չես կրնար տիրանալ:

Առանց սատանայի , պատարագ մը ըրինք:

Առաջինը եղիր լսելու, ու վերջինը՝ խօսելու:

Առաջ լացողը՝ յետոյ կը խնդայ:

Առաջ մտածէ՛, վերջը խօսէ՛:

Առաւ - փախաւին մէկը:

Առիւծը առիւ՛ծ է, արու լինի թէ էգ:

Առիւծը միայնակ է շրջում, իսկ ագռաւը՝ խումբով:

Առիւծի կաթ անգամ կը գտնուի քովը:

Առիւծին որջէն ոսկորը պակաս չ'ըլլար:

Արիւնը արիւնով չեն լուար, այլ՝ ջուրով:

Արջի ծառայութիւն:

Արջի որջում կաղին չի՛ մնայ:

Ասեղին ծակէն կ՛անցնեն:

Ասեղին ծակէն Հինտստան կը դիտէ :

Ասես էլ վատամարդ կը լինես, չ'ասես էլ:

Ասում են՝ ճտերը աշնան են հաշուում:

Աստուած ամէն շնորհք մի մարդու չի՛ տայ:

Աստուած կը նայի լերան ու կու տայ ձիւնը:

Աստուած կու տայ կաղինը, բայց չի կոտրեր:

Աստուած մէկին ապրուստ է տալիս, միւսին՝ ախորժակ:

Աստուած որ տայ՝ չի հարցներ թէ որո՞ւ տղան ես:

Աստուած մէկ դուռը գոցէ, միւսը՝ կը բանայ:

Աստծու շինածը մարդ չի՛ կրնար քանդել:

Աստուծոյ ծառայել:

Ատաղձագործին դուռը պարանով կապուած կ՛ըլլայ:

Ատամ գցել:

Ատամ ցոյց տալ:

Ատամ սրել մէկի դէմ:

Ատամը չի բռնում:

Ատամները իրար են զարկւում:

Ատամները համրել:

Ատամներով պաշտպանել:

Արգիլուած պտուղը համով կ՛ըլլայ:

Արդար իւղը ջուրին տակ չի մնար:

Արեւ եթէ ըլլայ, աշխարհիս չի ծագիր:

Արեւն ամպի տակ չի՛ մնայ:

Արեւի վրայ անգամ բծեր կան:

Արիւն թափել:

Արու իշուն ետեւէն քուռակ կը պտըտցնեն:

Արջը իրեն ահից կը վախենայ:

Արցունք թափել:

Արտ հերկող եզան վզին լուծ կ՛անցընեն:

Արտը խարխուտ, «մահանան»՝ կարկուտ:

Աւելի դիւրին է կաղնիի հունտը չցանելը, քան յետոյ՝ կաղնիի ծառը արմատէն հանելը:

Աւելի լաւ է բուրդը կորսնցնես, քան ոչխարը:

Աւելի լաւ է գիտուն մարդը քեզ լացնէ, քան անգէտը խնդացնէ:

Աւելի լաւ է գործօն ձեռքեր ունենալ, քան խօսուն շրթներ:

Աւելի լաւ է խրճիթի մը տէրը ըլլալ, քան թէ պալատի մէջ սպասաւոր:

Աւելի լաւ է կանգնած մեռնիլ, քան թէ չոքած ապրիլ:

Աւելի լաւ է կիսաւարտ սեփական տունը, քան հասարակաց պալատը

Աւելի լաւ է համր ըլլալ, քան սխալ խօսիլ:

Աւելի լաւ է ճանճի գլուխ ըլլալ, քան առիւծի պոչ:

Աւելի լաւ է պարտական մնալ փորին հացով, քան նպարավաճառին՝ արծաթով :

Աւելի լաւ է վառած ածուխ մը լեզուի վրայ պահել, քան թէ գաղտնիք մը:

Ափին մէջ կ՛եփէ, եղունգին մէջ կը թափէ:

Աքաղաղը իր գիւղին մէջ կը կանչէ:

Բ

top of page

Բազէն ճանաչւում է թռիչքով, կտրիճը՝ քայլուածքով:

Բաժակի մէջ փոթորիկ անել:

Բաժանողին, բաժին չի մնար:

For he who does the apportioning, no portion remains.

Բախտ կայ փորձանք կը բերէ, փորձանք կայ՝ բախտ կը բերէ:

Բախտաւորը այն է, որ վայելեց ու գնաց, իսկ դժբախտը այն՝ որ ձգեց ու գնաց:

Բախտը՝ երբեմն, իր ամենագեղեցիկ փետուրները խրում է տխմարի գլխարկը:

Բախտը մի անգամ է այցելում:

Բախտը ուզէ, կոյր հաւը ոսկի կ՛ածէ:

Desire luck, the blind chicken lays golden eggs.

Բախտիդ քար մի՛ ձգէ:

Բաղնիք մտնողը կը քրտնի:

He who enters a bathhouse sweats.

Բանալիիդ հոգատար եղիր, դրացիդ գող մի հաներ:

Take care of your key, don't turn your neighbor into a thief.

Բաներնին բուրդ է:

Բանը մէկ օրուան, հոգը մէկ տարուան:

Բանը որ չվերցնես տասը մատով, կը մնայ տասը տարով:

Բանուկ ձեռքը չի մուրար:

Բարեկամդ գլխուդ կը նայի, թշնամիդ՝ ոտքիդ։

Բարեկամի հետ կերուխում ըրէ, առուտուր մի ըներ:

Բարեւ տաս՝ բարեկենդանի կու գայ:

Բարի բաց բերանդ:

Բարի գործը չի մեռնիր:

Բարիքները վայելած ատեն, բարերարը մի՛ մոռնար:

Բարկացող անձը միշտ վնասով դուրս կու գայ:

Բարկացկոտը սուր կը նայի, կասկածոտը՝ ծուռ:

Բարկ քացախը իր կարասին կը վնասէ:

Բարկութիւնը կը սկսի խենթութեամբ` կը վերջանայ զղջումով:

Բարձր ձայնը եթէ բանի ծառայեր, էշը պալատներու տէր կը դառնար:

Բարտի մը երկնցեր, երկինք հասե՞ր է ...:

Բարտին բարձր է, բայց միրգ չունի:

Բաց թեւերով ընդունիլ:

Բե՞ռը իշուն քով կը տանին, թէ է՞շը բեռան քով:

Բեռը՝ շալկողին կռնակը կը դնեն:

Բեռը ջաղացքէն թող ելլէ:

Բերանդ բանալու տեղ՝ աչքդ բաց:

Բերանդ բանաս, սիրտդ կ'երեւի:

Բերանը բաց մնաց:

Բերանը լեզու ունի:

Բերանը ոսպ չի թրջիր:

Բերնէ բերան՝ եղաւ գերան:

Բերնէ-բերան լեցուն:

Բերնին պատառը ուրիշին կու տայ:

Բերնին ջուրերը կը վազէ:

Բերքը հաւաքելուց` թռչունին բաժին թող:

Բնութեան գիրկին մէջ:

Բոլոր աղբիւրները չեն պղտորի, մէկը կը թողնեն խմելու:

Բոլորը մատին վրայ կը խաղցնէ:

Բոլորին բերանն է ինկեր:

Բոշան, փաշա չի դառնալու:

Բորոտ այծը ակէն կը խմէ ջուրը:

Գ

top of page


Գայլէն վախցողը ոչխար չի՛ պահեր:

Գայլը ամպոտ օրը որսի կ'ելլէ, գողը՝ գիշերը:

Գայլը համրանք չի՛ գիտեր:

Գայլը չլինէր, այծը Երեւան կը հասնէր:

Գայլը պղտոր օդը կը սիրէ:

Գայլի անունն է ելեր՝ աղուէսն աշխարհն է քանդեր:

Գայլի գլխուն աւետարան կը կարդան, կ'ըսէ «շուտ ըրէք, հօտը սարէն կ'անցնի»:

Գայլի որջում, ոսկոր չի՛ մնայ:

Գայլին ինչքան էլ որ կերակրես, նորէն անտառ կը նայի:

Գայլին՝ ոտքերն են կերակրում:

Գառը՝ Գարնան, ձիւնը՝ ձմրան:

Գառնուկը մօր կուռծքը ծծելիս՝ ծնկի է իջնում:

Գարնան արեւը, տղիս ու հարսիս վրայ:

Գաւաթ մը ջուրը, իր վարձքը ունի:

Գետերը չլինեն` ծովը կցամաքի:

Գետը անցաւ՝ առուակը խեղթուեցաւ:

Գետը անցաւ՝ Աստուածը մոռցաւ:

Գետը չհասած՝ մի՛ բոպիկնար:

Գետին թափած եղը, էլ չի լցուի տեղը:

Գինիին հինը յարգի է :

Գինի ա, թան չի՝ ամէն մարդու բան չի:

Գիշերը պարզ, ցերեկն անձրեւ՝ հունձքին աւեր, մեծը կեցած փոքրը խօսի՝ տունին աւեր:

Գիւղացու էշը որ խրտնի, քաղաքացու ձիու պէս կը վազէ:

Գիւղ կանգնի, գերան կը կոտրի:

Գիւղէն դուրս չելած, շուները մի ծաղրեր:

Գիտունին գերի, տգետին ո՛չ սիրելի:

Գիտունի հետ քար քաշի, անգէտի հետ «փիլաւ» մի ուտի:

Գիրկդ նստած, մօրուքդ կը փետտէ:

Գլխէ հանեց:

Գլխիցը շատ ամպեր կ'անցնեն, սարը մի՛շտ կայ անսասան:

Գլխուն խաղ խաղցաւ:

Գլխուն մոխիր է մաղուած:

Գլխուս վրայ տեղ ունի:

Գլորեցաւ խփիկը , գտաւ պուտիկը:

Գլուխ բարձրացնել:

Գլուխ բռնել:

Գլուխ գլխի:

Գլուխ լեցնել:

Գլուխ ծռել:

Գլուխ կոտրել:

Գլուխ հանել:

Գլուխ ուռեցնել:

Գլուխ տանիլ:

Գլուխ ցաւցնել:

Գլուխդ կը կոտրեն, «խադրիդ » ձեռք չե՛ն տայ:

Գլուխը բարձին, աչքը դգալին:

Գլուխը ծածկեց, պոչը երեւում է:

Գլուխը պահել:

Գլուխը պարապ:

Գլուխը պատռել:

Գլուխս եկածը, եփած հաւուն գլուխը չէ եկած:

Գլուխս տարաւ:

Գնա մեռիր, եկուր սիրեմ:

Գող՝ սիրտը դո՛ղ:

Գողը գողի համար՝ թալակ ա:

Գողը գողէն գողացաւ, Աստուած նայեց՝ զարմացաւ:

Գողը իրեն համար տուն չի՛ կառուցանէ. տուն ունեցողին՝ տունը կը քանդէ՛։

Գողը լուսնակը չի սիրեր:

Գողն ի՞նչ կ՛ուզէ - մութ գիշեր:

Գոմշատիրոջ կաշի սիրով փոխ կու տան:

Գոյնը նետել:

Գորդեան հանգոյց:

Գործածուած բանալին փայլուն կ'ըլլայ:

Գործ դրին՝ փախաւ, հաց դրին՝ եկաւ:

Գործը իշու կը նմանի - վրան հեծնես՝ կը քալէ, երբ վայր իջնես՝ կանք կ'առնէ:

Գործը կատարելով, ճամբան քալելով:

Գործը քեզի, հացը ինծի:

Գործը օրուայ մը , հոգը տարուայ մը:

Գործն ով ընէ՝ ես ու դուն, հացն ով ուտէ՝ ե՛ս ու դո՛ւն:

Գտար սուրբ՝ ուզեցիր մուրազ:

Դ

top of page


Դանակը իր կոթը չի՛ տաշեր:

A knife doesn't sharpen it's handle.

Դանակը ոսկորին հասաւ:

The knife reached the bone.

Դատարկ կարասը ուժեղ ձայն կը հանէ:

Դատարկ պարկը կանգնած չի մնար:

An empty sack doesn't sit still.

Դա՜ր ապրիր, դա՜ր սորվիր:

Դարբինը դանակ չունենար, դերձակն ալ՝ պատանք:

Դարվերը դարվար ալ ունի:

Դարդ էին անում, որ պատառը փոքր է... այն էլ` կատուն տարաւ:

Դարդ կայ՝ կը գայ կ'անցնի, դարդ կայ՝ կ'այրէ կ'անցնի:

Դգալով կը կերցնէ, կոթով աչք կը հանէ՛:

Դէպքերից առաջ մի իյնար:

Դժոխքէն կրակ գողնամ ո՞ւր այրեմ:

Դիմակը պատռել:

Դիտէ՛, ապա դատէ՛:

Դիտմամբ խենթ կը ձեւանայ, վանքի հաւերը կ'ուտէ:

Դու գինի խմիր, ոչ թէ գինին քեզ:

«Դուզ» խօսքը ըսողի, գլուխը ծակ է:

Դու ինչ ուզում ես ասա, նա իր զուռնէն է փչում:

Դուն աղա, ես աղա, մեր աղունը ո՞վ աղա:

Դուն դանակ, եւ՝ միս:

Դուն եթէ աղուէս ես, ես ալ պոչն եմ:

Դուն եղիր շիտակ, ծուռն իր ճամբան կը գտնէ:

Դուն քո՛ւն, բախտդ արթո՛ւն:

Դուոդ գոց պահէ դրացիդ գող մի հաներ։

Դուռը կտրէ՛, փայտ շինէ՛:

Դուրսը քահանայ, ներսը սատանայ:

Դռնից կը վռնտես, պատուհանից կը մտնի:

Դրա գրպանները կարած են:

Դրամը արմատն է ամէն չարիքի:

Դրամը՝ դրամ է բերում:

Դրամը կը ծեծեն, «թանաքա» կը շինեն:

Դրանց տունը մուկ ընկնի` սովից կը սատկի:

Դրացիիդ ցանկայ հաւ մը, որ Աստուած տայ քեզի կով մը:

Դրացիին խոզի միսը անոյշ կ'ըլլայ:

Ե

top of page

Եզը մեռաւ, կովը այրի մնաց:

Եզի աշխատածը՝ ձին է ուտում:

Եզի տակ, հորթ է ման գալիս:

Եզն որ ընկնի, դանակաւոր կը շատնայ:

Եթէ ամառը գլուխդ չ'եռայ, ձմեռը սանդ չ'եռար:

Եթէ ամէն «այդ» ըսածը այծ ըլլար, հիմա բոլոր լեռները այծերով լեցուած կ'ըլլային:

Եթէ երազում ես ծիածանի մասին, ապա պատրաստ եղիր անձրեւի տակ մնալու:

Եթէ երիտասարդութիւնը կամենար եւ ծերութիւնը կարենար:

Եթէ լեռը քեզի չի գար, դո՛ւն գնա անոր քով:

Եթէ խաչն իմն է, զօրութիւնը ես գիտեմ:

Եթէ կռնակ ունիս , բեռ բեռցնող շատ կ՛ըլլայ:

Եթէ ձեռք ձեռքի տանք, սարեր շուռ կտա՛նք:

Եթէ մեր ուզածը չենք կրնար, գոնէ մեր կրցածը ընենք:

Եթէ չունի՛ս փող, մտի՛ր հող:

Եթէ պատը կը լսէ:

Եթէ սնուցիր, կշտացո'ւր, եթէ զարկի՛ր, մահացո'ւր:

Եթէ տունդ ապակի է, ուրիշին քար մի նետե'ր:

Եթէ փող չունիս ծոցիդ, ականջ չեն դներ ճիչիդ :

Եկաւ որ ունքը սարգի, աչքն ալ քոռացրեց:

Եկեր պատեր ճարն է հատեր:

Եկեղեցին չսարգուած՝ մուրացկաններ դռանը չոքել են:

Եկուր՝ խիճը ցորենէն զատէ:

Եղեգը խոնարհւում է փոթորիկի առաջ՝ իսկ հզօր սոճին՝ կոտրտւում է:

Եղունքը միսէն չի զատուիր:

Եղունքով հոր կը փորէ:

Եղունք ունիս՝ գլուխդ քերէ:

Ես ագռաւին հաւանեցի, ագռաւն ինձ չհաւանեց:

Ես գանձ կ՛ըսեմ, ան՝ տանձ:

Ես մէկ ըսեմ, դուն երկու հասկցիր։

Ես քնած եմ, մեղքս արթո՛ւն:

Երբեք, մի ասա՝ երբե՛ք :

Երբ կատուն չկայ, մուկերուն հարսնիք է:

Երբ կացինը անտառ եկաւ, ծառերը ասացին. «Կոթը մերոնցից է»:

Երբ կրիան ծառը ելլէ:

Երբ ջուր կը խմես, մի՛ մոռնար աղբիւր հասնողը:

Երբ սիրածդ չի գտնես, սիրէ՛ գտածդ:

Երգեր շատ գիտեմ, բայց՝ երգել չգիտեմ:

Երդումը ստախօսին վկան է:

Երեխան ջուրին մէջ կը մեծնայ:

Երեխայիդ փորը լցնելու՝ գլուխը լցրու:

Երեխան մինչև լաց չըլլի` կաթ չեն տայ:

Երեկուան գայլը՝ այսօրուան գառը:

Երես դարձնել:

Երես-երեսի գալ:

Երես չ'ունենալ:

Երես տուինք, աստար ալ կ'ուզէ:

Երեսը կախ:

Երեսը բռնել:

Երեսը սեւ:

Երեսը սրտին հայելին է:

Երեսը ո՛չ կու լայ, ո՛չ կը խնդայ:

Երեսը կախել:

Երեսէն միւռոն կը կաթի:

Երեսը միւռոն չկայ:

Երեսը ջուր չկայ:

Երեսէն կեանք կը կաթի:

Երեսին ձուածեղ եփես՝ չ'ուտուիր:

Երեսին մաղ բռնել:

Երեսդ վարդի ջուր:

Երեսէն ինկած ճանճը, քառասուն կտոր կ'ըլլայ:

երեսը ո՛չ կու լայ, ո՛չ կը խնդայ:

Երեսը պատռուած:

Երեսով տալ:

Երեսս չի բռներ:

Երեւցած գիւղը առաջնորդ չ'ուզէր:

Երկաթը տաք-տաք կը ծեծեն:

Երկինքէն Աստուած ալ վար գայ:

Երկինքէն կրակ կը թափի:

Երկու աղուէս, մէկ առիւծէն զօրաւոր են :

Երկու «երնեկ» մէկ տեղ չ՛ըլլար:

Երկու ոտք մի կօշիկի մէջ չի տեղաւորուի:

Երկու քարի մէջ մնալ:

Երջանկութեան լեզուէն միայն համրերը կրնան հասկնալ:

Եփած կերակուրին մէջ ջուր չեն խառներ:

Եօթը անգամ չափիր, մէկ անգամ կտրիր:

Եօթը ծովէն, մէկ կովէն:

Եօթներորդ երկինք վերանալ:

Զ

top of page

Զաւակը կամ փորին մէջն է, կամ ձիուն վրայ:

Զաւակը չի ծեծողը ծունկը կը ծեծէ:

Զուարճասէր մարդուն մազերը կ'երկննան, տխուր մարդուն՝ եղունքը:

Զուր հաչող շունը՝ հօտին վրայ գայլ կը բերի:

Զուռնա փչողը մօրուքը չի պահեր:

Զրպարտութիւնը կ’ապրի բերնէ բերան, ուր որ բոյն դնէ, տէր է յաւիտեան:

Զրպարտութիւնը կը նմանի այն բոցին, որ կը սեւցնէ ինչ՝ որ չի կրնար այրել:

Զօրաւորը իրաւունքը կրնայ խլել:

Է

top of page

Էն գեղում, ուր սաղը քոռ է, դուն ալ աչքդ կապէ:

Էշ մեծցեր է:

Էշ նահատակ:

Էշ ներկող:

Էշէն առաջ ախոռ մի մտներ:

Էշը գիտէ որու երեսին կը զռայ:

Էշը ինքն է, խոտը ուրիշին առջեւ կը դնէ:

Էշը իր տիրոջ ուզած տեղը կը կապէ:

Էշը ծախեր եմ որ «ջու» չ'ըսեմ:

Էշը ծեծել չկրցողը, համետը կը ծեծէ:

Է՛շը միայն բեռան տակ կը մնայ:

Էշը ցեխը ինկեր է, տիրոջմէ կտրիճը չէ գտնուէր:

Էշը որ է՛շ է, ինկած տեղը անգամ մըն ալ չ'իյնար:

Էշը քառասուն անգամ Երուսաղէմ գնաց՝ էլի էն էշը՝ է՛շ մնաց:

Էշին խոնարհ տեսան, երկու հոգիով նստեցան:

Էշ հեծնելը մէկ ամօթ, իջնելը՝ ուրիշ ամօթ:

Էշ մի սատկիր գարուն կը գայ, շուկան կերաս կը գայ:

Էշն է բեռը տանողը, ձին է որ գարին կ'ուտէ:

Էշն ի՞նչ գիտէ նուշը, կ՛երթայ կ՛ուտէ փուշը:

Էշու պէս աշխատի՛ր, ձիու պէս հպարտացի՛ր:

Էշու պոչ է, ոչ կ'երկննայ, ոչ կը կարճնայ:

Ը

top of page


Ընկել է փողատէրը՝ կանգնել է տղատէրը:

Ընողը կը գտնէ, հեւացողը՝ կը մեռնի:

Ընողը կը պրծի, ըսողը չի պրծիր:

Ընկերոջ հինը լաւ է, հագուստին նորը:

Ընկոյզ չ'եղած ծառին քար չի՛ նետեր:

Ընտի՛ր գինիին ընտի՛ր կարաս:

Ըսածները, ընկոյզի կճեպի մը կէսը չեն լեցներ:

Ըսէ՛ ընկերդ ո՞վ է, ըսեմ քեզի թէ դո՛ւն ո՞վ ես:

Ըստ պատշաճի:

Թ

top of page

Թաղիքը ջուրը տուած է:

Թափած թանը, ետ չեն լեցնի ամանը:

Թեւերը բարտել - պտըտիլ:

Թեւերուն տակ ձմերուկ չի՛ սեղմուիր:

Թեւ , թիկունք կանգնիլ:

Թէ Աստուած չ'օգնէ, վիզ ծռելը «պո՛շ» բան է:

Թէ մայրը աղջկան գովաց` թող ու փախի, թէ հարևանը գովաց` ա՛ռ ու փախի՛:

Թէ որ միշտ տաս ապառիկ, հաց չե՛ս գտներ պատառիկ:

Թէ ուղտին փուշ հարկաւոր է, ճիտը ծռել պարտաւոր է:

Թէ չես տար ինը, չես առներ տասը:

Թիզ ու կէս՝ գետնի բզէզ:

Թմբուկին ձայնը հեռուէն անոյշ կը հնչէ:

Թոկի երկարն է լաւ, խօսքի կարճը:

Թող չ'ըսեն է՛շ է, թող ըսեն գէ՛շ է:

Թուղթ չեմ որ թրջուիմ:

Թուրը աջ ու ձախ չի գիտեր:

Թուրի վէրքը կը բուժուի, լեզուի վէրքը չի՛ բուժուի:

Թռչունները կը մոռնան թակարդը, բայց թակարդը չի՛ մոռնար թռչունները:

Թռչունէն վախցողը, կորեկ չի՛ ցաներ:

Թքելը մի ամօթ, լզելը՝ երկու:

Ժ

top of page

Ժողովուրդը քնած առիւծ է, որ արթնցաւ` այլեւս չի քնի:

The people are a sleeping lion, when they awaken they will never again sleep.

Ժամանակը ցաւը կը թեթեւցնէ, բայց չի մոռցներ:

Time lessens pain, but never erases the memory.

Ժամ քանդելը մէկ արիւն է, սիրտ քանդելը՝ երկու:

Ժողովրդի ապագան, երիտասարդներից է երևում:

Ի

top of page

Իմաստունը ջահ է, որքան մութն աւելնայ, այդքան աւելի կը փայլի:

Իմաստուն կինը տուն կը շինէ, յիմար կինը՝ կը քանդէ՛:

Իմ դարդը՝ քո հաւեսը:

Իննիսունը ինը տուողը, մէկն ալ կու տայ:

Ի՛նչ աղբիւրից մարդ ջուր խմի, էն աղբիւրը քար չի՛ գցի:

Ի՞նչ իմանաս - մինչև հաստատ չ'իմանաս:

Ինչպէ՛ս կոյրն է Աստուծուն նայում, այնպէս էլ Աստուած՝ կոյրին:

Ի՛նչ որ ցանես՝ զայն կը քաղե՛ս:

Ինքզինքը կ'ուտէ:

Ինքը լու է, շինածը՝ տուն:

Ինք իր շուքին կը հայելուի:

Ինքն իր շուքէն կը վախնայ:

Իշու տեղ դնել:

Իշուն հարսանիքի են հրաւիրում, ասում ա, «Կայ չկայ, ջուր եմ կռելու»:

Ի սէր Աստուծոյ:

Իր հացը առանձին ուտողը, իր բեռն ալ առանձին կը կռէ:

Իր ջուրին փիլաւ չի՛ ձգուիր:

Լ

top of page

Լացը՝ լաց կը բերէ, խնդուքը՝ խնդուք:

Լացն ու ծիծաղը եղբայր են:

Լաւագոյն է անօթի պառկիլը, քան պարտքով արթննալը:

Լաւ աչքով նայիլ:

լա՛ւ, բա՛ւ, ցա՛ւ:

Լաւ եզը, գութանում է երևում:

Լաւ է այսօրուան հաւու ձագը , քան վաղուան գիրուկ բադը :

Լաւ է աչքդ դուրս գայ, քան անունդ:

Լաւ է աչքով կոյր լինել, քան մտքով:

Լաւ է բարի անունը, քան թէ աշխարհի գանձը ։

Լաւ է ինձ ուտի փորձուած գառը, քան անփորձ գայլը:

Լաւ է լինել դեղնակտուց ծիտ՝ քան պառաւած դրախտի թռչնակ:

Լաւ է լինել հովիւ մեծ ազգի՝ քան փաշա փոքր ազգի:

Լաւ է լինել նամուսով դամքաշ, քան աննամուս զուռնաչի:

Լաւ է որ աչքդ կոյր ըլլայ, քան սիրտդ:

Լաւ է ունենալ գործօն ձեռքեր, քան խօսուն շրթներ:

Լաւ ուշ՝ քան երբեք:

Լաւ է օրինակը քան քարոզը:

Լաւին լա՛ւ կասեն, վատին՝ վա՛տ:

Լաւութիւն առա ու ծովը գցիր:

Լաւ սիրողը, լաւ ալ կը պատժէ:

Լեզու ելլել:

Լեզուդ չլիներ՝ ագռաւները աչքերդ հանել էին:

Լեզուին մէջ թոյն ունեցողը , մեղր չի կրնար թքել:

Լեզուիդ տակ բան մը կայ:

Լեզուի վարպետ, ձեռքի՝ հիւանդ:

Լեզուն այն է ասում, ինչից՝ որ սիրտն է ցաւում:

Լեզուն անուշ՝ ձեռքը փուշ:

Լեզուն առանց ոսկորի է, բայց մարդուն մէջքը կը կոտրէ:

Լեզուն բացուեցաւ:

Լեզուն բերանն է:

Լեզուն լագ-լագ, գլուխը ծակ-ծակ:

Լեզու ունենար` խօսար:

Լեզուս զուսպ՛ գլուխս հանգիստ:

Լեղին պատռել:

Լեռ լերան վրայ կ'ըլլայ, տուն տունի վրայ չ'ըլլար:

Լեռ ու բեռ:

Լեռ սար ու ձոր, տէրտէրի փոր:

Լեռը մուկ ծնաւ:

Լեռներ ու ձորեր չափեցի՝ մինչեւ հոս հասայ:

Լեցուն հասկ:

Լեցունը կ'ուտէ, պարապին կից կը զարնէ:

Լոյս կամեցողը ձէթ չի խնայեր:

Լուի մը համար ՝ վերմակը կը վառէ:

Լուն՝ ուղտ կ'ընէ:

Խ

top of page

Խալին խփելով կը մաքրուի, երեխան` խրատով:

Խածան շունը ակռան չի ցուցներ:

Խածան շունը հաջան չ'ըլլար:

Խաղի վերջը կռիւ է դառնում, ծիծաղինը՝ լաց:

Խաղողը խաղողին նայելով կը սեւնայ:

Խելքդ-գլուխդ ժողվէ՛:

Խելք ունես` քե՛զ պահի:

Խելքս գլխէս թռաւ:

Խելօք գառը` երկու մօր կաթ կ՛ուտի:

խելօք մարդը` իրեն սխալների վրայ է սովորում, իմաստունը` ուրիշի:

Խելօքի հետ կորցուածը կորած չէ՛, յիմարի հետ գտածն է կորած:

Խենթը գնաց հարսնատուն, ասաց. «Այստեղ լաւ է քան մեր տուն»:

Խենթը չի ամաչում՝ խենթի տէ՛րն է ամաչում:

Խենթին՝ ամէն օր հարսնիք ու տօն է:

Խենթին ջաղացքը հովը կը դարձնէ:

Խենթն ասաց, խելօքն հաւտաց:

Խնդա՛լ կայ՝ լա՛ց է, լա՛ց կայ՝ խնդա՛լ է:

Խնձոր եթէ ըլլայ, հոտոտէ, ծոցդ մի՛ դներ:

Խնձորը ծառից հեռու չի՛ ընկնում:

Խոզը դրին մէջը մահիճին , ան ցատկեց ինկաւ մէջը ճահիճին:

Խոզին կաշին, շան ակռան:

Խորամանկ աղուէսը երկու ոտովն է թակարդն ընկնում:

Խօսած ժամանակ բերնէն թոյն կը հոսի:

Խօսք առնել:

Խօսք ըսածդ կլոր է, խորհէ՝ ետքը գլորէ:

Խօսք կայ՝ սարի գագաթը կը հանէ, խօսք կայ՝ սարի գագաթից կը գցէ:

Խօսք տալ:

Խօսքդ թագաւորեցնեմ:

Խօսքեր կան վարդեր կը բանան, խօսքեր ալ կան՝ վէրքեր:

Խօսքը ականջին ետեւ նետել:

Խօսքը երկու չ'ընել:

Խօսքը ընել:

Խօսքը կտրել:

Խօսքը երեսին՝ ճակատին զարնել:

Խօսքը խօսք կը բերէ:

Խօսքը չուանով բերանէն քաշել:

Խօսքը յարգել:

Խօսքը տիրոջմէն կը շատնայ:

Խօսքը փոխել:

Խօսքի տակ մնալ:

Խօսքէն դուրս չ'ելլել:

Խօսքն ասողը մեռնում ՝ խօսքն է մնում:

Խօսքով փիլաւ չ'եփուիր:

Ծ

top of page

Ծակը մեծ, կարկտանը պզտիկ:

Ծակող լեզու թէ ունիս, սուրբը տունէդ կը վանես:

Ծաղիկը ծաղիկին նայելով կը բացուի:

Ծաղիկը քիթին՝ ցեխը փորին:

Ծաղկալից ճամբաները միշտ փառքի չեն տանիր:

Ծանր քարը իր տեղը կը մնայ:

Ծառը արմատով է ծառ, տունը հիմքով է տուն:

Ծառը ինչքան բերք տայ ու փարի, գլուխն էնքան խոնարհ կը պահի:

Ծառ ըլլայ, ծուռ ըլլայ:

Ծառը ժամանակին պէտք է տնկուի:

Ծառ մը եթէ Գարնան ծաղկած չէ, ի զուր թէ Աշնան պտուղ փնտռես վրան:

Ծառի հաստութիւնը կտրելուց յետոյ կ'երեւայ:

Ծառն ամուր է արմատներով, իսկ մարդը՝ բարեկամներով:

Ծառն իր ճիւղերովը ծառ է:

Ծերանաս՝ ծերին վիճակն իմանաս:

Ծեր շունը անտեղի չի հաջում:

Ծիլ տնկես արտիդ, ու դառնայ ոսկի:

Ծնկաչոք կեանքը մահէն ալ գէշ է:

Ծոծրակդ կը տեսնես՝ էդ բանը չես տեսնի:

Ծոթրինէն մասուսայ չ'ելլեր:

Ծոմ պահել:

Ծոյլին, խելառին եւ հարբածին խրատ մի՛ տաք:

Ծոյլին համար ամէն օր Կիրակի է:

Ծովը ինկողը ճիւղ կը փնտռէ:

Ծով համբերութիւն:

Ծովը ծնկներից հետ:

Ծորան ջուրը մաքուր կ'ըլլայ:

Ծոցը լաւ տաքցուած է:

Ծուխն առանց կրակի չի՛ լինում:

Ծուռ աչքով նայիլ:

Ծուռ գործ:

Ծուռ նստինք, շիտակ խօսինք:

Ծուռ փայտին մի՛ յենիր, դուն եւս կը ծռիս:

Ծուռ քանակէն շիտակ գիծ չ'ելլեր :

Կ

top of page


Կա՞թ կ'ուզես՝ կով պահի՛:

Կաթէն այրողը, թանը փչելով կը խմէ:

Կաթիլներ քիչ-քիչ, կը դառնան մեծ լիճ:

Կաթի հետ մտած, հոգիի հետ ելած:

Կախաղանին դուռը հասցուց:

Կամ աղը պակաս է, կամ մաղը:

Կամաց-կամաց աչքս մտաւ:

Կամաց-կամաց, բամպակը կ՛ըլլայ մանած:

Կամենալը կարենալ է:

Կան շահեր՝ որոնք վնաս են, կան ալ վնասներ՝ որոնք շահ են:

Կ՛անցնի, բայց կը ծակէ կ՛անցնի:

Կաշեգործը սիրած կաշին շատ կը ծեծէ:

Կաշին նօսր տեղէն կը ծակի:

Կատակի վերջը կռիւ է:

Կատակին կէսը շիտակ է:

Կատուին խաղը մուկին մահ է:

Կարկանդակը եթէ բերես, ո՞վ կը նայի հացին երես:

Կարճ օրը եօթն անգամ թագաւորութիւն կու գայ իրեն:

Կարմիր կովը կաշին չի՛ փոխի:

Կաւը՝ թրծելուց յետոյ քարանում է:

Կ'ելլէ ոտքով ինկողը, չ'ելլեր լեզուով ինկողը:

Կեսուրը մեռաւ, հարսին տեղը լայնացաւ:

Կեցած տեղը յստակ ջուր չի՛ հոսիր:

Կեցաւ, կեցաւ՝ կաքաւը աչքէն զարկաւ:

Կ՛ընես բարիք, կը գտնես չարիք:

Կին չ'ունիս, տուն չ'ունիս:

Կթան կով:

Կծիկը բանալ:

Կծիկը դնել:

Կծիկը քակուիլ:

Կկուն հոտած է, կարծում է՝ բունն է հոտած:

Կճուկը պինդ պահի՝ մածունը մենակդ չ'ուտե՛ս:

Կշիռքով հաց կերած է:

Կողովը ցանցառ է:

Կոճղը կացնից չի վախենում:

Կոյրերու թագաւորութեան մէջ, միականին թագաւոր է:

Կոյր աչքէն արցունք չ'ելլեր, չոր ծառէն՝ ծիլ:

Կոյրին ի՜նչ փոյթ թէ մոմը սուղ է:

Կոյրին ուզածը մէկ աչք, Աստուած տուաւ երկու աչք:

Կովու համեմատ հորթ կ'ըլլայ:

Կուզես` գլուխդ քարին տուր, կուզես` քարը գլխիդ տուր, բայց գործը գլուխ բե՛ր:

Կ՛ուզե՞ս երկար յիշուել՝ ծա՛ռ տնկի. կ՛ուզե ս անմահանա՞լ՝ որդի՛ մեծացրու:

Կ'ուզե՞ս կնոջ բարիքը՝ մի հարցներ տարիքը:

Կ'ուզե՞ս մարդ ճանաչել՝ հետը առեւտուր արա:

Կ'ուզե՞ս մէկին լա՛ւ ճանաչել՝ հետը ճանապարհ գնա՛:

Կուժը ջրի ճամբան կը կոտրի:

Կուշտը ի՞նչ գիտէ անօթիին վիճակէն։

Կուշտը՝ սովածին մանր կը բրդէ:

Կուռծքիդ վրայ օձ տաքացնես՝ կը խայթի:

Կուտ կ՛ուտէ երկինք կ'ելլէ:

Կուտը մեր տունն է ուտում, հաւկիթները գոմերում է ածում:

Կռնակը կը քերուի:

Կտրած ձուն ու կտրած հացը՝ չեն սաղանայ:

Կտրած պարանը երկար կ'ըլլայ:

Կտրիճի որդին, նժոյքից կը վախնայ:

Կրակը եւ բամպակը մէկ տեղ չեն ըլլար:

Կրակը ինկած տեղը կ՛այրէ:

Կրակ ըլլայ չ՛այրեր, սուր ըլլայ չի կտրեր:

Կրակը կ'անցնի, մուրը կը մնայ:

Կրակի վրայ նստիլ:

Կրթէ մանուկը իր ճամբան սկսած ատենը:

Կրօնքէն կը դառնայ, իր խօսքէն ետ չի՛ դառնար:

Կօշկակարը՝ իր սիրած կաշին շա՛տ կը ծեծէ:

Հ

top of page


Հազար առուէն ջուր կը բերէ:

Հազար լսէ՛, մէկ խօսէ՛:

Հազար չափէ՛ մէկ կտրէ:

Հազարը կ'անէ պազարը:

Համբերանքով՝ թութին տերեւը մետաքս, ազոխը՝ հրուշակ կ՛ըլլայ:

Համբերէ՝ որ համ բերէ:

Համբերութիւնը կեանք է:

Համ գառները ողջ, համ գայլերը կուշտ:

Համը բերանը մնաց:

Համը հանեցիր:

Համը տեսանք, համը տեսանք` ամանի տակը տեսանք:

Համ-հոտ չմնաց:

Համով-հոտով:

Համ նալին ա խփում՝ համ մեխին:

Համով վերջացուցիր:

Հա՛յ- հա՛յն ա գնացել, վա՛յ- վա՛յն ա մնացել:

Հա՛ պատին խօսեր ես, հա՛ իրեն:

Հանաքը դանակ դառաւ:

Հաչող շունը չի՛ խածնէր:

Հասակը երկար խելքը ցանցառ:

Հասակը կարճ Աստուծոյ փորձանք:

Հասկացողին մէկ ասա, չհասկացողին հազար ու մէկ:

Հասկացողին շատ բան:

Հասոյթը վազուն ջուր է, իսկ ծախսը՝ ջրաղաց :

Հասուն ծիրանը, ծառին վրայ երկար չի՛ մնար:

Հաստ ու բարակ մէկ գին, վա՜յ բարակը մանողին:

Հարևանի հացը` համով ա:

Հարեւանի հարսը միշտ ալ աւելի գեղեցիկ է:

Հարեւանի տան գաղտնիքը՝ նրա տան փոքրից իմացիր:

Հարիւր ճակատամարտ, հարիւր պարտութիւն:

Հարկաւոր էր՝ առիւծ դարձրին, տեղը եկաւ՝ ձուկ դարձրին:

Հարուստի կովն է յղիանում, աղքատի՝ կինը:

Հարուստը կ'ուտէ երբ ուզէ, աղքատը՝ երբ գտնէ:

Հարուստը նոր շոր հագնի, կասեն` «շնորհաւոր», աղքատը նոր շոր հագնի, կասեն` «որտեղի՞ ց»:

Հարուստին դրամը, աղքատին կզակը:

Հարսանիքի փշրանքով շուն չի՛ կշտանայ:

Հարսը լեզու չունի, կէսուրը՝ խիղճ ու հաւատք:

Հարսը պարել չի կարող, ասում է՝ գետինը ծուռ է:

Հարս ըսածդ լեզու կ'ունենայ, խօսիլ չ՛ունենար:

Հարսի բերածը դռնից կախած է:

Հարստացար՝ աղքատութեան մասին մի՛ մոռացիր:

Հարստութիւնը զարդարում է տունը, առաքինութիւնը՝ մարդուն:

Հարցնելն ամօթ չէ, տգէտ մնալն է ամօթ:

Հարցնողը լեռն է անցեր՝ չհարցնողը՝ ճամբան շուարեր:

Հարուստին եզն ալ կը ծնանի:

Հացագործին հացը նախշուած կ'ըլլայ:

Հացը հացարարին տուր, մէկ ալ աւելի:

Հացը քարէն կը հանէ:

Հաց ու պանիր, կեր ու բանիր:

Հաւը հաւ է, երբ ջուր խմէ, երկինք կը նայի:

Հաւատ որ լինի, «աստուածներ» կը ճարուեն:

Հաւատքը լեռներ կը շարժէ:

Հաւատք ունի՛ս, շատ կ'ապրի՛ս:

Հաւի բունի կարօտ:

Հաւկիթ առնես իրմէ, դեղնուց չես գտներ մէջը:

Հաւկիթը յարգի է Զատկին:

Հաւկիթին մէջ մազ կը փնտռէ:

Հեղեղը կ՛երթայ՝ աւազը կը մնայ:

Հենց որ էշը բազմեց գահին...խիստ պակասեց ձիու գարին:

Հեռուէն եկող թմբուկին ձայնը անուշ կ'ըլլայ:

Հեռուէն նետուող քարը չի՛ դպնար մարդու:

Հերոս չկայ առանց վերքերու:

Հզօր նաւը խորունկ ջուրեր կը փնտռէ:

Հին բարեկամը թշնամի չ'ըլլար:

Հինգ մատներդ միեւնոյնը չեն:

Հին չ'ունեցողը, նոր չ'ունենար:

Հիւրը Աստուծոյ է:

Հիւրը երկու անգամ է ուրախացնում տանտիրոջը. մէկ գալուց՝ մէկ գնալուց:

Հիւրը սպասածը չ՛ուտեր, այլ՝ գտածը:

Հիւրին գալը իր ձեռքն է, երթալը իր ձեռքը չէ:

Հնարաւորին հասնում է նա՝ ով ձգտում է անհնարին:

Հոգը հիւանդութիւններու աղբիւրն է:

Հոգին կ'ուտայ, գաղտնիք չի տար:

Հոգիս բերանս եկաւ:

Հոգ չունեցող մէկը գտնուէր է, ան ալ շապիկ չէ ունեցեր:

Հոգեւոր սերմն առանց արեգական արդարութեան՝ ո՛չ բուսանի:

Հող բռնես ձեռքիդ, թող դառնայ ոսկի:

Հողակոյտը փորողին գլուխին փուլ կու գայ:

Հոսող ջրից մի վախեցի՛ր, խաղաղ ջրից զգո՛յշ եղիր:

Հունէն դուրս գալ:

Հունի մէջ իյնալ:

Հպարտը՝ մի օր կը մտնի պարկը:

Հօրը խոզանը կ'արածի:

Հօրը քթից ընկած:

Ձ

top of page


Ձախորդին գործի դիր՝ գործդ կ'աւելցնէ:

Ձայն բազմաց ձայն Աստուծոյ:

Ձայն բառբառոյ յանապատի:

ձեռք անցնել:

Ձեռք առնել:

Ձեռք բարձրացնել:

Ձեռք բռնել:

Ձեռք դնել:

Ձեռք երկարել:

Ձեռք թօթուել:

Ձեռք ձգել:

Ձեռք պարզել:

Ձեռքերը լուանալ:

Ձեռքերը ծալլել:

Ձեռքերը հինայ թող դնէ:

Ձեռքը տաք:

Ձեռքի տակէն:

Ձեռքերն արնոտ:

Ձեռքէ ձեռք անցնիլ:

Ձեռքը բերանը հասցնել:

Ձեռքը գործին, խելքը հովին:

Ձեռքը դէմ անել:

Ձեռքը զոր չես կարող կտրել, պագնէ՛ եւ ճակտիդ դիր:

Ձեռքը ձեռք կը լուայ, երկուքը՝ երես:

Ձեռքը շիտակ է:

Ձեռքին ոսկէ ապարանջայ ունի:

Ձեռքի վրայ գործեր ընել:

Ձեռքի վրայ խաղցնել:

Ձեռքով թափուող ջուրով՝ ջաղացք չի դառնար:

Ձեռքով ոտքով խօսիլ:

Ձեռքով ոտքով մէջը իյնալ:

Ձէթ կ'ըլլայ, ջուրին երեսը կ'ելլէ:

Ձի լաւ նետուիլ գիտցողը, աջ ու ձախ չ՛ունենար:

Ձի չունի, մսուր կը պատրաստէ:

Ձիէն իջնել էշ նստիլ:

Ձին ալ կը վայելէ իրեն, զէնքն ալ:

Ձին ու ջորին կը կռուին, էշը մէջտեղ կը մնայ:

Ձիւնին վրայ քալէ՝ հետքդ յայտնի մի՛ ըներ:

Ձիու պէս կը վազէ:

Ձուին գողը, ձի ալ կը գողնայ:

Ձուկը գլխէն կը հոտի:

Ձուկը եւ հիւրը երեք օրէն կը հոտին:

Ձուկը ծովը կը մեծնայ, պզտիկ ջուրին մէջ չի՛ մեծնար:

Ձուկը ծովում՝ առուտուր են անում:

Ձուկ ուտողը, փուշը աչքը առնելու է:

Ճ

top of page

Ճակատագրից չես փախչի:

Ճակատը բաց:

Ճակատը ճերմակ:

Ճակատը մաքուր:

Ճակատը մուր քսել:

Ճակատը պինդ:

Ճակատը սեւ:

Ճակտի քրտինքով շահուած:

Ճակտին փակցնել:

Ճահճի յատակում, ասեղ է փնտռում:

Ճաղատ գլխին, ոսկի սանտր:

Ճամբայ առնել:

Ճամբայ բանալ:

Ճամբայ բռնել:

Ճամբայ իյնալ:

Ճամբայ կտրել:

Ճամբաները չափչփել:

Ճամբայ սորվեցնել:

Ճամբէ ելլել:

Ճամբան քալելով կը վերջանայ, պարտքը՝ տալով:

Ճամբորդը՝ ճամբուն, որսորդը՝ որսին:

Ճամբորդութեան մէջ, լաւ բարեկամը երկար ճամբան կը կարճեցնէ:

Ճանապարհին հացը բեռ չէ , կեղծաւորին լացը սէր չէ :

Ճանճը բան չէ, բայց կերակուրը կը հարամէ:

Ճաշակովդ կեր, ուրիշին ճաշակով հագիր:

Ճաշ եփողը, ճաշին հետ էլ պիտի եփուի:

Ճար կայ՝ ճար անող չկայ:

Ճարտարապետը իր սխալը կանաչապատում է, իսկ բժիշկը՝ թաղում:

Ճերմակ լումադ պահէ սեւ օրուան:

Ճիտը ծուռ:

Ճնճղուկը չի հարցնում թէ ո՞ւր նստի:

Մ

top of page

Մազը երկար, խելքը կարճ:

Մածուն ծախողը, իրա ապրանքին թթու չի՛ ասի:

Մահը ահ կ'ուտայ, ահն ալ՝ մահ:

Մահը մերն է, մենք մահինը, մարդու գործը միշդ անմահ:

Մաղը ծակ է:

Մաղովս անցուցի:

Մայր մը տասը զաւակ կերակրեր է, տասը զաւակ մէկ մայր չե՛ն կրցեր կերակրել:

Մանուկը կը ձգէ քարը, մեծը չի կրնար վերցնել:

Մ'անցնիր ագահին կամուրջէն. թո'ղ հեղեղը տանի քեզ:

Մարգարէն իր գաւառին մէջ արժէք չունի:

Մարդ՝ մարդու խօսքին մտիկ կը տայ, Աստուած՝ սրտին:

Մարդ իր աչքին գերանը չի տեսներ, ուրիշին աչքին փուշը կը տեսնէ:

Մարդ իր տան թէ՛ աղան, թէ՛ ծառան:

Մարդ կայ՝ աշխարհն է շալակած տանում, մարդ կայ՝ ելեր է շալակն աշխարհի:

Մարդ կայ վարդ է, մարդ կայ յարդ է:

Մարդկութիւնը մարդից կ'ուզեն:

Մարդ հազար ուտող ունենայ՝ մէկ խօսող չունենայ:

Մարդ՝ ուրիշին աչքին փուշը կը տեսնէ, իսկ ինքն իր աչքին գերանը չի տեսներ:

Մարդը՝ գործով է անմահ:

Մարդը՝ մարդով է մարդ:

Մարդու կուռծքին զարկեր են, «ա՜յ կռնակս», պոռացեր է:

Մարդու շուաք՝ վարդի շուաք:

Մարդու ո՛ր տեղը ցաւ է՝ հոգին ա՛յն տեղն է:

Մարդուս աչքը ափ մը հողը կը կշտացնէ:

Մարդուս աչքը ելլէ՝ քան անունը:

Մարդս իր տան ե՛ւ աղան է ե՛ւ ծառան:

Մեծ էշը դեռ ախոռն է:

Մեծի ասած, փոքրի լսած:

Մեծ կեր՝ մեծ մի՛ խօսիր։

Մեծ չ'եղած տեղը՝ մեծ քար մը դիր:

Մեծ քար վերցնողը, չի՛ կրնար զարնել:

Մեր խօսքը չորս պատի մէջ թող մնայ:

Մեծի ասած, պզտիկի լսած:

Մեծցաւ՝ մեծ ցաւ:

Մեղրին հետ խաղցողը, մատը կը լզէ:

Մեղրի պէս քաղցր լեզու ունի:

Մեղրն ալ անուշ է, շատ ուտողին կը վնասէ:

Մեղքը լալով, պարտքը տալով:

Մենք՝ այդ կալին երնելիք չունինք:

Մեռեալ ջուրին մէջ, վիշապ չ'ապրիր:

Մէկ ականջով լսում է, միւսով ՝ դուրս է հանում:

Մէկ աղբիւրէ ջուր կը խմէ:

Մէկ աչք դառնալ:

Մէկ աչքը միւսին օգուտ չի տար:

Մէկ բարձի վրայ ծերանալ:

Մէկ եզով արօր չ'ըլլար:

Մէ՛կ ըլլայ, ընտի՛ր ըլլայ:

Մէկ խօսքով:

Մէկ ծաղիկով գարուն չի գար:

Մէկ կայ հազար կ'արժէ, հազար կայ մէկ կ'արժէ:

Մէկ ձեռքը միւսը կը լուայ, իսկ երկուսը՝ երես:

Մէկ ձեռքով ծափ չի՛ զարնուիր:

Մէկ մարդ երկու տիրոջ չի՛ կրնար ծառայել:

Մէկը ամէնքին համար, ամէնքը՝ մէկին:

Մէկը գիրկը բաց ընդունիլ:

Մէկով ցանք անես, հազարով բառնաս:

Մէկուն աչքը մտնել:

Մէկուն խօսք նետել:

Մէկուն ծո՛վ, միւսին սո՛վ:

Մէկուն կերակուրը, երկուքն ալ անօթի թողուցեր է:

Մէկուն ձին եթէ չի սատկի, միւսին շունը չի կշտանար:

Մէկուն մօրուքը կը վառի, միւսը, «կեցիր տաքնամ»՝ կ՛ըսէ:

Մէկուն շեմը մաշեցնել:

Մէկ տանից չենք, մէկ հալից ենք:

Մէջերնէն սեւ կատու անցեր է:

Միայն օձը օտարի ձեռքով կը բռնեն:

Մի՛ բարձրանար՝ կը կախուիս, մի՛ ցածնար՝ կը կոխուիս:

Մի՛ ըլլար լոկ հացի ընկեր , եղի՛ր նաեւ լացի ընկեր :

Մի' ըլլար ուրագի պէս մի՛շտ դէպի քեզ - մի՛շտ դէպի քեզ, այլ եղիր սղոցի պէս՝ մէ'յ մը դէպի քեզ, մէ'յ մը դէպի մեզ:

Մի՛ ըսեր ամէն ինչ որ կ՛ընես, բայց ըրէ՛ ամէն ինչ որ կ'ըսես:

Մի լումայ տուին որ խօսա, տաս լումայով չեն կարողանում ձայնը կտրել:

Մի՛ հաւատար այն լացին , որ օր չունի ժամ չունի :

Մի ձեռքով, երկու ձմերուկ չե՛ն բռնի:

Մի մտներ այն բեռան տակ, որ չես կարող կրել:

Մի նենգելով լարեր ծուղակ, վերջը կ՛ըլլաս ծաղր ու ծանակ:

Մի՛ նստիր շուքն աղուէսին. թո'ղ առիւծը ուտէ քեզ:

Մինչեւ ամպը չգոռայ, անձրեւ չի գայ:

Մինչեւ ցամաք առուն ջուր գայ, գորտին աչքն էլ հօ՝ դուրս կը գայ:

Մինչեւ խելօքը մտածէ, խենթը գործը տեսած է:

Մինչև կաշուիդ վրայ չ՛ըզգաս` չես հասկանայ:

Մինչեւ հաստը բարակնայ, բարակին հոգին կ'ելլէ:

Մինչեւ Շուշանը զարդարուի՝ ժամը կ՛արձակուի:

Մինչեւ ջուրը չպղտորուի, ձուկ չի՛ բռնուի:

Միութիւնը զօրութիւն է:

Միսը ոսկորէն չի՛ զատուիր:

Միսը քեզի, ոսկորը ինծի:

Միտքը ծուռ է:

Միրգն անուշ է ուտողին, գիրքը՝ ընթերցողին:

Մոլորած մարդը ամէն ձեւ կ'առնէ, բացի՝ շիտակէն:

Մոյկին ջուր անցած չէ:

Մութ տեղը քար մի՛ նետեր:

Մուկը ծակը չէր մտներ, ցախաւելն ալ պոչին կապեցին:

Մուկն իր դրանն առիւծ է:

Մուկ չեղած՝ չուան կը կտրէ:

Մտի՛կ ըրէ մեծի խրատ, որ չհասնի փորձանք վրադ:

Մրջիւնի հետ մրցումի մի՛ ելլեր:

Մօտիկ դրացիդ եղբօրմէդ մօտ է:

Մօրուց խենթ ըլլողին՝ սուրբ Սարգիսն ի'նչ անի:

Մօրուք չունիմ որ խօսքս լսուի:

Յ

top of page


Յաղթի՛ր թշնամուդ ո՛չ զէնքով, այլ՝ մտքով:

Յանցանքը՝ եթէ սամոյրէ մուշտակ ըլլայ, մարդ վրան չ'առներ:

Յարգէ՛ որ յարգուի՛ս:

Յարգս հարկաւորաց, պատիւս արժանաւորաց:

Յարդը եթէ ուրիշին է, յարդանո՞ցն ալ ուրիշին է:

Յաւուր պատշաճի:

Յիմարին լեզուն, իր վիզը կտրելու չափ երկար կ'ըլլայ:

Յիմարի սխալը, խելօքին դա՛ս է:

Յիմար շրթունք ունեցողը կը կործանի՛:

Յոգնութեան անունը պտոյտ են դրեր:

Յոռացած ծառը անպտուղ կը լինի:

Յօնք շինած տեղը, աչք չե՛ն հաներ:

Ն

top of page


Նախ նորը ապահովեցէ՛ք, ապա՝ հինն ու անպէտը թափեցէք:

Նախ քննէ անձը, յետոյ տուր գանձը:

Նախ քո այգին ջրի, յետոյ ուրիշինը:

Նապաստակը լեռնէն է քէնցեր, լեռը լուր չէ ունեցեր:

Նապաստակին՝ փախի՛ր, բարակին՝ բռնէ՛, կ'ըսէ:

Նետած քարըդ, կրնայ օր մը գլուխդ ծակել:

Նիզակը պարկին մէջ չի ծածկուիր:

Նոյնիսկ եթէ կոյտ մը ոսկիի վրայ դնեն զինք, գորտը միշտ դէպի ճահիճ կ'ուղղուի:

Նոյն ծաղիկէն օձը թոյն կը շինէ, մեղուն՝ մեղր:

Նոր աւելը լաւ կ՛աւլէ:

Նոր ծնանած կովը, շիտակ տուն կու գայ:

Նստած թախտին, կ'ըսպասէ բախտին:

Շ

top of page

Շատ աքլոր ունեցող գիւղին՝ առաւօտը շուտ կ'ըլլայ:

Շատ մի՛ սիրեր ատել կայ. շատ մի՛ ատեր սիրել կայ:

Շարունակ հաջող շունը, կը բերէ գայլն իր տունը:

Շահու աղբիւր կը դարձնէ:

Շան բախտը` ոտքերի տակ է:

Շան կծածը՝ շան մազով կը բուժեն:

Շան պէս կը խածնէ:

Շան պէս կը հաչէ:

Շան պոչը կտրելով՝ անմեղ գառնուկ չի՛ դառնայ:

Շան պոչը քառասուն տարի մամուլի տակ դնես՝ նորէն չի՛ շտկուիր:

Շատ աքլոր ունեցող գիւղին՝ առաւօտը շո՛ւտ կ՛ըլլայ:

Շատ բան իմանաս՝ շուտ կը ծերանաս:

Շատ բան տեսայ, բայց շէկ մօրուքով խափշիկ չտեսայ:

Շատին ետեւէն ինկողը, քիչն ալ կը կորսնցնէ:

Շատ խնդուքը արցունք է:

Շատ մի' գովեր, քիչ պարսաւէ':

Շատ մի՛ խօսիր` գլխիդ կը գայ:

Շատը կ'ուտեն մինչեւ կշտանան, քիչը կ'ուտեն մինչեւ լրանայ:

Շատը շատին, իշուն պոչը աղքատին:

Շաքար դնել կաթին մէջ:

Շաքար է, շան բերանն է:

Շաքար կոտրել:

Շաքարը ատամ ունենար՝ ինքն իրեն կ'ուտէր:

Շաքարը կը հալուի կ'երթայ, իր անուշութիւնը կը մնայ:

Շաքարը շան բերանը:

Շաքարը ջուրը իյնալ:

Շաքարի մէջ ապրիլ:

Շաքարով ուտեմ խօսքդ:

Շաքարով կտրեմ խօսքդ:

Շիտակ խօսքը խենթէն ու պզտիկէն առ։

Շիտակ խօսքը` հանաքով կասեն:

Շիտակ պատը չի՛ փլիր:

Շնորհք բանեցնել:

Շնորհք ցոյց տալ:

Շնորհքը վրայէն թափիլ:

Շնորհքի բերել:

Շնորհքի գալ:

Շնորհքի տէր մարդ:

Շուն, գել՝ մերն են:

Շունը կաղալով չի՛ սատկի:

Շունը՝ կեր տուողին տէր կը ճանաչէ:

Շունը իր թաթը լզելով է բուժում:

Շունը կը հաչէ, կարաւանը կը քալէ:

Շունը յիշէ՛, փայտը քաշէ՛:

Շունը շան միս չ'ուտեր:

Շունը՝ շան ոտը չի՛ կոխի:

Շունը ոչխար չի՛ ծնիր:

Շունը որքան ալ մեծ ըլլայ, միսը չ'ուտուիր:

Շունը տիրոջը չի ճանաչում:

Շունն է հաջեր, հովն է տարեր։

Շրջող աղուէսը, նիրհող առիւծէն լաւ է:

Ո

top of page


Ոյժը քաջին, սուրը գործածողին կը վայելէ:

Ո՛չ դաւ կը պակսի, ո՛չ ալ ինկող:

Ոչ թէ կ'առնեն ձեռքիս բեռը, այլ կ'առնեն բերնիս կերը:

Ո՛չ իմ հալը, ո՛չ քո հարսնիք գալը:

Ո՛չ կը մտնեմ կը լողամ, ո՛չ ալ կ'ելլեմ կը դողամ:

Ո՛չ հատիկ, ո՛չ զատիկ, խեւն է հագեր երկու շապիկ:

Ո՛չ շամփուրը այրի, ո՛չ ալ խորովածը:

Ո՛չ որոտում տեսած է, ո՛չ կայծակ:

Ո՛չ սատանին կը տեսնիմ, ո՛չ երեսը կը թքնիմ:

Ոսկէ սարին վրայ խոտ չի՛ բուսներ:

Ոսկին ցեխին մէջ ալ նետես՝ կը փայլի:

Ով ալարի, ո՛չ դալարի:

Ո՛վ էշ՝ ե՛ս փալան:

Ով կը սիրէ աշխատիլ՝ միջոցներ կ'որոնէ, ով չի՛ սիրեր աշխատիլ՝ պատճառներ կը յօրինէ:

Ով մարդու մէջ չէ մտեր՝ խակ պտուղ է, մի՛ ուտեր:

Ով որ կու տայ՝ ոսկի՛ քուռակ, ով որ չի՛ տայ՝ բորո՛տ քուռակ:

Ով որ ցանկայ ամէն ինչ շահիլ, ամէն ինչ կը կորսնցնէ:

Ոտ բարձրացնել:

Ոտը տնից կտրել:

Ոտին տեղ անել:

Ոտք մեկնել:

Ոտքը ծուռ է:

Ոտքդ թող սահի, բայց լեզուդ՝ ո՛չ:

Ոտքդ խերով լինի:

Ոտքդ պագնեմ:

Ոտքի վրայ:

Ոտքի տակ ընկնել:

Ոտքիդ տակ հաւկի՞թ կայ:

Ոտքից գլուխ:

Ոտքս կոտրէր, չ'երթայի:

Ոտքերը գետնից կտրուել:

Ոտքերը ընկնել:

Ոտքերը ծալ երթալ:

Ոտքերը ջուր ընկնել:

Ոտքերի տակ գցել:

Ոտքերս կ'երթան, գլուխս չ'երթար:

Որբը գողութեան գնաց, լուսինը առջի իրիկուընէ ելաւ:

Որդը ծառէն կ'ելլէ, ծառը կ'ուտէ :

Որքան աղբը խառնես, այնքան կը հոտի:

Որքան կուզէ կաթսան թող մեծ լինի՝ կափարիչը մէջը չի՛ մտնի:

Ուզածը ըսողը՝ չուզածը կը լսէ:

Ուզէ սակաւը, բայց սակաւին լաւը:

Ուզողի մի երեսն ա սեւ, չտուողի` երկուսը:

Ուզում ես ջուրը մտնել եւ չի՞ թրջուել:

Ուխտի երթալիք է:

Ուղիղ գծաքաշէն ծուռ գիծ չ՛ելլեր:

Ուղիղ պատը չի՛ փլիր:

Ուղտը իր կուզը չի տեսներ:

Ուղտը եթէ վիզը տեսնէ, դռնէն դուրս չ'ելլեր:

Ուղտը ձեր դուռին ալ ծոունկի կու գայ:

Ուղտի ականջի մէջ քնացած:

Ուղտի նման ոխ պահել:

Ուղտին ըսեր են.- վիզդ ինչո՞ւ ծուռ է.« ո՞ր տեղս շիտակ է, որ վիզս ծուռ չըլլայ»:

Ում բախտը ծռուեց, նրան ձին ախոռում էշ կը դառնայ:

Ուշ եկաւ Սասուն՝ շուտ եղաւ հասուն:

Ո՜ւշ եկուր , նո՛ւշ եկուր :

Ուշ է, մշուշ է:

Ուտեմ՝ նստեմ, մթնի՝ քնեմ:

Ուտողը չի գիտեր՝ մանրողը գիտէ:

Ուր ծուխ՝ այնտեղ կրակ:

Ուրախ սիրտը՝ դեղի պէս օգտակար է:

Ուրիշին աչքը՝ քեզի լոյս չի՛ տար:

Ուրիշի ձեռքով՝ կրակից շագանակ մի՛ հանէ:

Ուրիշի ձին նստողը, շո՛ւտ վար կ՛իջնէ:

Ուրիշին կը քարոզէ, ինքզինք կը լոլոզէ:

Ուրիշին հացին կարագ չե՛ն քսի:

Ուրիշին համար լացողին, աչքերէն արցունքը պակաս չ'ըլլա՛ր:

Ուրիշին ձախողածը դուն մի՛ փորձեր:

Ուրիշին ճրագ, լոյս՝ մեզի կրակ:

Ուրիշին չուանով հոր չե՛ն իջներ:

Ուրիշներին , քո աչքով մի՛ չափիր:

Ուր կամք կայ՝ հոն ճանապարհ կայ:

Ուր հա՛ց , հոն կա՛ց:

Չ

top of page

Չարին՝ չարիք հատուցանել՝ փոքրահոգի մարդու գործ .

չարին բարիք հատուցանել՝ մեծահոգի մարդու գործ :

Չարերը երգ չունին:

Չարը ածուխի պէս է, եթէ չ՛այրէ քեզ՝ կը սեւցնէ:

Չարին վերջը վատ է:

Չափէ ոսկորը, յետոյ կլլէ զայն:

Չգիտնալը ամօթ չէ, չսորվիլը ամօթ է:

Չէր տեսել պատից կախ, տեսաւ ճակտից կախ:

Չ'ըսպաննուած արջին մորթը չեն կիսում:

Չկայ ամենալաւը՝ կայ աւելի լաւը:

Չկայ չարիք` առանց բարիք:

Չհաւնած քարդ գլուխ կը պատռէ:

Չորերուն հետ՝ թացերն ալ կը վառին:

Չուանին վրայ ալիւր կը փռէ:

Չունեւորը կ'ուտէ ապրելու համար, ունեւորը կ'ապրի ուտելու համար:

Չունե՛ս փող, մտի՛ր հող:

Չուտողաց «մալը» ուտողաց հալալ:

Չցանած՝ հնձել ուզողին մէկը:

Պ

top of page

Պահուող կերպասին արժէքը կ՛աւելնայ:

Պաղ ապուր:

Պաղ երկաթ ծեծել:

Պաղ խօսք ընել:

Պաղ ջուր թափել մէկուն գլխուն:

Պառաւ ձին, ակօսը չի՛ քանդի:

Պատե՛րն էլ ականջ ունեն:

Պատիւը պահել:

Պատուոյ խօսք:

Պար ես մտել, պիտի շորորա՛ս:

Պարզութեան մէջ գեղեցիկ:

Պարտ ու պատշաճ:

Պարտքի գինի խմողը՝ երկու անգամ կը գինովնայ:

Պարտքի ուտողը՝ իր գրպանէն կ՛ուտէ:

Պզտիկ հարուածները, մեծ կաղնիներ կը տապալեն:

Պիտի ծամեմ, բերա՞նդ դնեմ:

Պլպուլը իր տարտը կու լայ, ագռաւն «ղաղա» կ'անէ:

Պղտոր ջուրի մէջ ձուկ կ'որսայ:

Պտղատու ծառին քար չե՛ն նետեր:

Պտուղին հասունը անուշ է, մարդուն՝ խակը:

Ջ

top of page


Ջահել լինել` երգել, ծեր լինել` աղօթել:

Ջաղացքը ջուրն է տարեր, ջախջա՞խը կը փնտռես:

Ջանա՛ որ չկորսնցնես. գտնելը շա՛տ դժուար է:

Ջորուն հարցնում են «հայրդ ո՞վ է», ասում է ՝ «մայրս ձի է»:

Ջուրը զարիվեր չե՛ն ուղղեր:

Ջուրը ինկողը անձրեւէն չի վախնար:

Ջուրը իր ճամբան կը գտնէ:

Ջուրը խմէ՛ ակէն, գործը զննէ՛ տակէն:

Ջուրը կաթսայում որ ուժեղ եռայ, իր տակի կրակը կը մարէ:

Ջուրը կը տանի, ծարաւ կը բերէ:

Ջուրը կը քնանայ, թշնամին չի քնանար:

Ջուրը չի տեսած մի' բոպիկնար:

Ջուրը պատից վեր կը հանէ:

Ջուրը պզտիկին, խօսքը մեծին:

Ջուրը տեսնէ ձուկ կ'ըլլայ , կատուն տեսնէ մուկ կ'ըլլայ :

Ջուրի կուժը՝ ջուրի ճամբան կը կոտրի:

Ջուրի ձայն, աղջկայ ձայն, ոսկի՛ ձայն:

Ջուրին բաժինը ջուրը կը տանի:

Ջուրին դէմ թի մի՛ քաշեր , զուր տեղը սիրտ մի՛ մաշեր:

Ջուրին՝ հանդարտ հոսողէն, մարդուն՝ հանդարտ խօսողէն վախցի'ր:

Ջուրի նման երթաս, բայց ե՛տ դառնաս:

Ջուրի պէս սորվիլ:

Ջուրը կաթկթելով քար կը ծակէ:

Ջուր ուզեց, գինի ստացաւ:

Ս

top of page


Սանդին մէջ ջուր կը ծեծեն:

Սատանային ականջը խուլ:

Սատկած էշը գայլէն չի՛ վախնար:

Սարի բարձրութիւնը հեռուից է երեւում:

Սարի ետին աւելի լաւ է, քան քարի տակ:

Սա՛ր, ձո՛ր, ի՛մ փոր:

Սարը սարին չի՛ հասնի, մարդը մարդու կը հասնի:

Սեղանին վրայ ծտի կաթն էր պակաս:

Սեւ երես լինել:

Սեւը սապոնն ի՞նչ ընէ, խեւը՝ խրատը:

Սեւ իշուն՝ կարմի՛ր հլուն:

Սեւ հաւը ճերմակ հաւկիթ կ՛ածէ:

Սէր է կապել:

Սիրէ չուզածդ, ո՛ղջ մնայ ուզածդ:

Սիրուն երեսի վրայ, փիլաւ չե՛ս եփի:

Սիրտ առնել:

Սիրտը լայնցնելով, բերանը նեղցնելով:

Սիրտը կոտրա՛ծ է:

Սիրտ կոտրելը դիւրին է՝ շինելն է դժուար:

Սիրտը վառած էշը, աւելի արագ կը վազէ:

Սիրտի տէր ըլլալ:

Սիրտս թուզի հունտի մէջն է:

Սիրտս վկայեց:

Սիրտս փրթաւ:

Սլլած սխտորուած մնաց:

Սոխակին դրին ոսկէ վանդակում, ասաց «ես իմ վարդի փուշն եմ ուզում»:

Սոխ չեմ կերել, որ սիրտս մռմռայ:

Սոխը, սխտորը ամուսնացեր են, քառասուն օր՝ հոտը չէ ելեր:

Սոխ ու հաց` սիրտը բաց:

Սոխ ուտողին սիրտն է որ կ՛այրի՛:

Սուղից աժանը չկայ:

Սուտը՝ բերանը լողում ա:

Սուտը, կեղծիքը կը կնքեն դաշինք, արդիւնքն կ՛ըլլայ միմիայն չարիք:

Սուտը որ շատ կրկնես` ճիշդ կը թուայ:

Սուտը տուն կը քանդէ՛։

Սուտին պոչը կա՛րճ է:

Սուտ խօսքը հիւանդին յոյս է, թշնամուն՝ պարտութիւն:

Սպասելով աչքս ջուր կտրեց:

Ստախօսին տունը այրի՝ հաւատացող չ'ըլլար:

Սրա-նրա դուդուկի տակ պարել:

Սրտէ ի սիրտ ճանապարհ կայ:

Սրտի սիրած, Աստուծոյ օրհնած:

Սրտին վրայ քար դնել:

Սրտովս գնա՛:

Սրտով սիրած եար լինի, թող մի քիչ էլ չար լինի:

Վ

top of page

Վազող ձիուն գլխուն չե՛ն զարներ

Վատ օր կ՛աղէկնայ, վատ մարդ չ՛աղէկնար:

Վարդ եթէ ըլլայ՝ հոտոտէ, բայց գլխուդ մի՛ դներ:

Վարդն առանց փշի չի՛ լինում:

Վախկոտի մայրը լաց չի՛ լինի:

Վա՛խտը գիտի, բա՛խտը գիտի, մա՛րդը գիտի:

Վախցի՛ր Աստուծմէ չվախցողէն:

Վայ այն երկրին՝ որուն թագաւորը մանուկ է:

Վառած սրտին, մանանեխ մի՛ ցաներ:

Վատ ընկերոջ հետ ճանապարհ մի՛ երթար:

Վատ խօսքը, մի փուտ մեղրով չ'ուտուիր:

Վարպետին մուրճի մէկ հարուածը՝ հազար կ՛արժէ:

Վերը թքնես՝ պեխդ է, վարը թքնես ՝ մօրուքդ:

Վերմակիդ համեմատ ոտքդ երկնցուր:

Վերնատունը դատարկ :

Վերջը խնդացողը շա՛տ կը խնդայ:

Վէրքը կ՛աղէկնայ՛ տեղը կը մնայ:

Վնասը շահին ընկերն է:

Վստահի՛ր տեսածի՛դ, ո՛չ լսածիդ:

Վրան օձ նետես՝ տեղէն չի՛ շարժի:

Տ

top of page

Տանը ցե՛ցն է:

Տանիլ-բերել:

Տան մէջէն գողին՝ շունը չի՛ հաջեր:

Տանող-տանողի:

Տաշուած քարը գետինը չի՛ մնար:

Տասը հաշուէ՝ վերջը խօսիր:

Տասը չափէ, մէկ կտրէ՛:

Տարան ուղտին նալլելու՝ գորտերը ոտքերը ձգեցին:

Տարին անգամ մը, օձի պէս ՝ մորթը կը փոխէ:

Տավարը պախուրցով կը կապեն, մարդը՝ խօսքով:

Տարով թէ գաս՝ սուլթան ես. ամսով թէ գաս՝ ղոնաղ ես. ամէն օր գաս՝ անհամ ես:

Տաք ապուրին մէջ, պաղ ջուր չե՛ն լցներ:

Տաք ու պաղ տեսնել:

Տգետը կը վիճի, գիտունը կը դիտէ, իմաստունը կը լռէ:

Տգիտութեան մէջ երջանիկ :

Տեղերնիս նեղ է, սրտերնիս՝ լայն :

Տեսածիդ կէսին հաւատայ, լսածիդ ալ բնաւ մի՛ հաւատար:

Տկլոր մարմնին չի նայեր` կատու կը շալկէ:

Տղադ երկու ձեռքով պահէ, աղջիկդ մէկ ձեռքով:

Տղամարդու սրտի ճամբան ստամոքսէն կ'անցնի:

Տունը վառես` հացի հոտ չի՛ գայ:

Տուն մի՛ ընտրի, հարեւա՛ն ընտրի:

Տուն պահող կացինը, դուրս կը մնայ:

Տուն քանդողը, տուն չի՛ շինի:

Տո՛ւր ինծի ընկոյզի հատ մը, ուզէ փուճ ելլէ:

Տո՛ւր, մի՛ վախնար, ա՛ռ, մի՛ ամչնար:

Ց

top of page


Ցամաք գետին մէջ կը խեղդուի:

Ցերեկը խուրձ մը «մախր» (եղեւնափայտ) վառած, կը պտըտի:

Ցորեն հաց չ'ունես՝ ցորեն լեզու ունեցի՛ր:

Ցորեն ցոյց տուեց, գարի վաճառեց:

Ցուլին եղջիւրը ցեխ տեսած չէ:

Փ

top of page


Փախչող ձուկը մեծ կ'ըլլայ:

Փախչողն ալ «ո՜վ Աստուած» կը կանչէ, հալածողն ալ:

Փակագիծը բանալ:

Փակագիծի մէջ:

Փայտահատին աչքը տաշեղին վրայ է:

Փափախը մեծ `մէջը դատարկ:

Փերեզակը իր ունեցածը կը կանչէ:

Փնտռողը կը գտնէ:

Փոխանակ սելը ճռռա, սելվորն է ճռռում:

Փողը ի՞նչ է, ձեռի կեղտ. այսօր կայ՝ էգուց չկայ:

Փողի քսակը` բարձրացնում է մարդու հասակը:

Փոշիոտ տեսար ջաղացպա՞ն կարծեցիր:

Փոս փորողը՝ ինք կ՛իյնայ մէջը:

Փորի ցաւը հասկցայ:

Փորձառու մարդուն խրատը աւելի ծանր է՝ քան ոսկին:

Փորձը, փորձանք չէ:

Փորձուած թանը աւելի լաւ է՝ քան անփորձ մածունը:

Փորս մօտ է, քան քորս:

Փուշը մէկ-մէկ կը հանեն:

Ք

top of page


Քաղցր լեզուն օձը ծակէն կը հանէ:

Քամի՛ կը ցանես՝ փոթորի՛կ կը հնձես:

Քամուն բերածը, քամին կը տանի:

Քանի լեզու գիտես՝ այնքան մարդ ես:

Քաջ մարդուն խենթ կ'ըսեն:

Քաջութիւնը զարնելով կ'ըլլայ, աղայութիւնը տալով:

Քառասուն աչքերէ լացողին մէկը:

Քառասուն ճնճղուկը, մէկ կաթսայ չի լեցներ:

Քար դնել մէկուն առջեւ:

Քար ըլլայ՝ կը ճայթի:

Քարսիրտ:

Քարը՝ բամպակին մէջ փաթթելով կը խօսի:

Քարը գլխուն տալ:

Քարի պէս սիրտ ունի:

Քարէ քար իյնալ:

Քացախը երբ բարկ է, իր ամանը կը ծակէ:

Քաւութեան նոխազ:

«Քէֆ » անողին « քէֆ » չի պակսիր, դարդ անողին դարդ չի պակսիր:

Քթէն բռնես հոգին կ'ելլէ :

Քթից բերել:

Քթից բռնիս, շունչը կը փչի:

Քթին դպաւ:

Քիթը ամէն տեղ մտցնել:

Քիթը բերանը մէկ ըրի:

Քիթը կախ:

Քիթը կը վազէ:

Քիթը հոտ կ'առնէ:

Քիթը մեծին մէկն է:

Քիթը ցեխէն դուրս ելաւ:

Քիթը վեր է:

Քիթն ու մռութը կախել:

Քի՛չ բեռցիր, շո՛ւտ դարձիր:

Քիչ սիրէ որ քիչ ցաւիս, քիչ յուսայ որ քիչ խաբուիս:

Քղանցքին կայծ ինկած է:

Քոսոտ այծը աղբիւրի ակէն ջուր կը խմէ:

Քոսոտ շունը ուրկէ՞ ունենայ մազոտ կաշի:

Քունը աչքերէն կը հոսի:

Քու ոտքդ գացած տեղը, իմ գլուխս թող երթայ:

Օ

top of page

Օգուտ չունի վերջը լաց, ժամանակին աչքդ բաց:

It doesn't help to cry after, open your eyes in time.

Օտարին ճրագը, քեզի չ'առաջնորդեր:

Օտարի ձեռքով ձուկ չե՛ն բռներ, փո՛ւշ կը բռնեն:

Օտարի քով կովուդ չկտրես. կամ «կարճ է » կ'ըսէ՝ կամ «երկար»:

Օձը՝ օձ է, բայց ջուր խմողին չի՛ կճեր:

A snake is a snake, but it won't bite those drinking water.

Օձի հետ բարեկամութիւն չ'ըլլար:

There is no friendship with a snake.

Օձի սատկելը որ գալիս ա՝ ճամբի մէջտեղն է պառկում:

When the snake's time to die comes, he lies in the middle of the road.

Օձիքը ձեռք տալ:

Օձն իր շապիկը կը փոխէ, բնութիւնը չի՛ փոխեր :

A snake will change his shirt, but not his nature.

Օշարակդ ե՛րբ պիտի խմենք:

Օրը կ'անցնի, բայց չարիք չ'ըրած՝ չ'անցնիր:

Օրինակ դառնալ:

Become an example.

Օրինակ ծառայել:

Serve as an example.

Օրին չեղողը՝ տարիին չ՛ըլլար:




Personal tools
Namespaces
Variants
Actions
Navigation
Databases
Toolbox